Krakowiacy
switch to English
2002 | 2003 | 2004 | 2005

Tańce polskie

Krakowiak

Jeden z polskich tańców narodowych. Wywodzi się z regionu krakowskiego, tańczony w żywym tempie, w takcie 2/4, z charakterystycznymi rytmami synkopowymi. Jest to jedyny polski taniec narodowy, który nie jest tańczony w takcie 3/4.

Początkowo, taniec ten był tańczony jedynie przez lud wiejski. Z czasem jednak stał się tak popularny, że trafił nie tylko do bogatych domów mieszczańskich i na dwory szlacheckie, ale również rozprzestrzenił się na całą Polskę. W tej formie krakowiak pojawił się w XVIII wieku i oznaczał dwumiarowe tańce krakowskie. Z czasem taniec ten upowszechnił się, przenikając do muzyki symfonicznej i scenicznej. Nieodzowną częścią tańca są kolorowe stroje krakowskie, dodające mu piękna, uroku i świetności. W muzyce ludowej krakowiak zwykle rozpoczyna się przyśpiewką.

W Małopolsce na każdym kroku zaznacza się panowanie krakowiaka. Jednak nazwy tej nie nadał mu lud podkrakowski. W Krakowskiem liczne tańce wiejskie o dwudzielnym metrum i synkopowanym rytmie rozmaicie się nazywały: albo od miejsca pochodzenia, jak na przykład proszowiak - od Proszowic, skalbmierzak - od Skalbmierza, albo od sposobu tańczenia: suwany, mijany, przebiegany i inne. Wykształcony przez szlachtę, stał się dominującym w kuligach, szczególnie gdy takie niespodzianie zajeżdżały do dworów.

CIEKAWOSTKI - POLSZCZYZNA

Pisownia oraz liczba mnoga dwóch poniższych wyrazów nie jest taka sama.

Krakowiak - mieszkaniec Krakowskiego lub mężczyzna, chłopiec w regionalnym stroju krakowskim (ten Krakowiak, ci Krakowiacy)

krakowiak - taniec ludowy pochodzący z okolic Krakowa (ten krakowiak, te krakowiaki)

[Początek strony]

Polonez

Taniec w tempie umiarkowanym, o metrum 3/4. Staropolski taniec korowodowy, prototypem był taniec o nazwie chodzony. Ma uroczysty i dostojny charakter, oraz charakterystyczny rytm z akcentem na 1. Nazwa pochodzi z języka francuskiego (fr. dance polonaise 'taniec polski'). Z biegiem czasu sam przymiotnik "polonaise" wszedł w powszechne użycie, a Polacy nazywali go polonezem.

Polonez prawdopodobnie powstał podczas uroczystości koronacyjnej Henryka Walezego w 1574 r. Taniec ten miał na celu przedstawienie królowi całego dworu, przechadzającego się przed tronem krokiem powolnym, posuwistym. Stąd też bierze się charakter tańca, określany jako dostojny.
Popularność tańca musiała być spora, skoro odnajdujemy go w twórczości taki kompozytorów jak Jan Sebastian Bach, czy Georg Philipp Telemann. Od połowy XVII wieku polonez zyskał miano tańca narodowego.

Taniec najczęściej występuje w formie repryzowej (ABA), gdzie część B stanowi trio.
Charakterystyczna dla tańca jest kadencja, występująca na końcu utworu, lub jego części, której w układzie ruchowym przypada ukłon.

Polonez jest jedynym polskim tańcem narodowym, który rodowód swój wywodzi ze środowiska szlacheckiego, przenosząc się następnie wśród prostych, wiejskich ludzi, gdzie taniec ten nazywano chodzonym lub wolnym. Polonez do dzisiaj rozpoczyna najświetniejsze bale i uroczystości.

[Początek strony]

Kujawiak

Taniec narodowy z regionu Kujaw o rytmach mazurowych (takt 3/4), lecz wolniejszym tempie. Charakterystyczną cechą kujawiaka wiejskiego są stopniowe zmiany tempa z powolnego do bardzo szybkiego, przy zachowaniu w zasadzie tej samej melodii. Kujawiak wiejski występował jako pieśń śpiewana i jako forma instrumentalna, przerywana przyśpiewkami.

Melodie autentycznych ludowych kujawiaków oparte są na skalach modalnych, co decyduje o ich smętnym charakterze. Podobnie jak oberek, kujawiak również poprzedzony jest wstępem.

W narodowej formie kujawiaka, rozwiniętej poza środowiskiem wiejskim, odnaleźć można wiele cech muzycznych typowych dla mazura, oberka i chodzonego. Podobne są ukształtowania rytmiczne ale tempo jest powolne, melodyka zbliżona do konstrukcji tańców chodzonych o szeroko, stopniowo wznoszącej się linii melodycznej. Inny jest też sposób akcentowania - łagodne podkreślenie pierwszej i drugiej, słabej części taktu. Zakończenie kujawiaka zbliża się rytmicznie do mazura, ale posiada zupełnie inny wyraz ze względu na powolne tempo tańca i inny typ zakończenia melodycznego.

Melodie kujawiaków oparte są często na tonacjach molowych lub na skalach modalnych, przez co są rozlewne i liryczne. Kujawiak, podobnie jak oberek, często poprzedzony wstępem o schemacie rytmicznym granym na jednym dźwięku, będącym toniką lub dominantą tonacji.

Pomiędzy kujawiakiem a jego pierwowzorami ludowymi występuje wiele różnic. W kujawiakach wiejskich znaleźć można znacznie więcej ukształtowań rytmicznych. Ukształtowania rytmiczne w różny sposób podkreślają pierwszą lub drugą część taktu. Cechą charakterystyczną ugrupowań rytmicznych jest też występowanie tempa rubato, polegającego na przesuwaniu drobnych wartości rytmicznych wewnątrz taktu bez naruszenia metrum.

Kujawiak jako taniec narodowy stanowił pewnego rodzaju syntezę tańca chodzonego i wolnego tańca wirowego. Muzycznie reprezentował formę raczej instrumentalną, złożoną z dwu i więcej zróżnicowanych melodycznie części. Największą popularnością cieszył się na przełomie XIX i XX wieku.

[Początek strony]

Oberek

Żywy, szybki taniec ludowy w takcie 3/4. Często znany jest pod nazwą obertas, ober. Nazwa tańca występuje po raz pierwszy w 1697 roku, a pochodzi od sposobu tańczenia - od obracania się. W Krakowskiem był nazywany drobnym. W Płockiem nazywano go wyrwasem. Inne spotykane nazwy to: drygant, zwijacz, okrągły. Również w zależności od regionu tańczony był w różnym tempie: mniej żwawo w Wielkopolsce i Kujawach, żywiej nieco na Mazowszu i Podlasiu, a najżywiej w Krakowskiem. W oberku stosowano również krótkie przyśpiewki.

Zdaje się być tańcem powstałym na Kujawach, tam przynajmniej było niegdyś główne jego siedlisko. Stał się on tańcem powszechnym w całej Polsce i to sprawiło, że nie nadano mu nazwy od jakiejś ziemi, jak w przypadku krakowiaka, mazura czy kujawiaka. W wielu okolicach był jedynym tańcem ludu.

Oberek opiera się na ciągłym powtarzaniu tego samego motywu melodyczno - rytmicznego.
Ważną cechą tańca jest występowanie wstępu, granego na jednym dźwięku, lub na kwincie w basie.

Często taniec ten jest grany łącznie z kujawiakiem, tworząc formę ABA - oberek, kujawiak, oberek, lub wiązankę tańców.

[Początek strony]

Mazur

Taniec i pieśń taneczna w metrum 3/4 i żywym tempie. W tańcu charakterystyczny jest akcent na słabej - drugiej lub trzeciej części taktu oraz występowanie tempa rubato. Rubato polega na przesuwaniu drobnych wartości rytmicznych wewnątrz taktu, bez naruszania metrum głównego. Ten taniec również nazwę zaczerpnął z nazwy regionu Polski jakim są Mazury.

Jest on wspomnieniem dawnej, wielkiej świetności i przepychu Rzeczpospolitej szlacheckiej. Nazwa tańca pochodzi od Mazowsza, gdzie powstał. Jako taniec szlachty nie wydaje się sięgać czasów dalszych jak Zygmunta III. Wcześniejszych śladów mazura, tak jak i oberka, szukać można w tańcach o nazwach wyrwany, wyrwaniec.

Wielką rolę w rozpowszechnianiu mazura w Polsce i Europie odegrali oficerowie legionów polskich w czasach Napoloeona. Wtedy też mazur rozrósł się również pod względem muzycznym, wprowadzono część środkową - trio.

Mazur jest tańcem trójmiarowym, o dość jednolitym tempie. Jego cechą charakterystyczną jest dwutaktowa (rzadziej trzytaktowa) fraza muzyczna. Istotne znaczenie dla charakteru mazura ma różnorodny sposób akcentowania. Jeżeli akcenty są na raz i na trzy, to wtedy jest bardziej żywy i zbliża się do oberka. Jeśli akcentuje się słabą część taktu - mazur zbliża się charakterem do kujawiaka. Mazury bliższe muzyce ludowej mają mniej zróżnicowany obraz rytmiczny. Melodyka mazura jest niespokojna, z ostro podkreślonymi i zarysowanymi motywami.

Mazur przewijał się przez polskie salony, zachwycając inne nacje bogactwem elementów ruchowych. Figurom mazura, podobnie jak poloneza, także przypisywano symboliczne znaczenie. Jest w nim zatem żywioł wojenny połączony z miłosnym. Wielka ilość figur tanecznych, najrozmaitszych rozwiązań przestrzennych oraz szybkie tempo mazura, wymagają niezwykłej sprawności tancerzy. Jest to popis męskiej zręczności i temperamentu, a zarazem elegancji, gracji i wdzięku kobiet. Poszczególne figury tańca, chociaż z góry ułożone, są nasycone pełną inwencji improwizacją tancerza.

W postaci stylizowanej znany jest pod nazwą mazurek, lub mazurka, a rozpowszechnili go tacy kompozytorzy jak Fryderyk Chopin, Stanisław Moniuszko, Karol Kurpiński, Henryk Wieniawski, Karol Szymanowski i inni.

[Początek strony]

Tańce regionalne

W bogatym folklorze polskim istnieje wiele tańców regionalnych. Ze względu na ogromną ich ilość na tej stronie spisane są jedynie te, które sami wykonujemy, lub też planujemy włączyć do naszego repertuaru w najbliższej przyszłości.

ŚLĄSK

Gołąbek
Grozik
Kaczok
Trojak

[Początek strony]

O nas | Kalendarz | Album | Repertuar | Tańce polskie | Linki | Kontakt | English version | ©2002 Krakowiacy